ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Ένας από τους κυριότερους μοχλούς για την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία είναι η απασχόληση, σε συνδυασμό βέβαια με την εκπαίδευση, η οποία παρέχει τα εφόδια για την εύρεση θέσης εργασίας.

Στον τομέα της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία, οι παρεμβάσεις της πολιτείας καθυστέρησαν αρκετά και μόλις κατά τα 30 τελευταία χρόνια παρατηρείται μια προσπάθεια ενίσχυσης του κανονιστικού πλαισίου με τους νόμους 963/1979,1648/1986 και 2643/1998 - ο τελευταίος βρίσκεται ακόμα σε ισχύ. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι νομοθετικές παρεμβάσεις με στόχο την προάσπιση του διακαιώματος στην εργασία των ατόμων με αναπηρία εντάσσονται στα μέτρα κοινωνικής εργασίας και για άλλες ομάδες πληθυσμού. Δεν υφίστασται, δηλαδή, εξειδικευμένη πολιτική για την απασχόληση των ΑμεΑ, αλλά οι όποιες δράσεις υπάγονται σε μια γενικότερη πολιτική για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, με αποτέλεσμα να διαχέονται οι θετικές δράσεις και υπέρ των αναπήρων.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το νόμο 2643/98 (άρθρο 1) προστατεύονται τα άτομα με ποσοστό αναπηρίας 50% τουλάχιστον που έχουν περιορισμένες δυνατότητες για επαγγελματική απασχόληση εξαιτίας οποιασδήποτε χρόνιας σωματικής ή πνευματικής ή ψυχικής πάθησης ή βλάβης, εφόσον είναι γραμμένα στα μητρώα αναπήρων του ΟΑΕΔ. Επίσης, προστατεύονται όσοι έχουν τέκνο ή αδελφό ή σύζυγο με ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω εξαιτίας βαριών ψυχικών και σωματικών προβλημάτων. Όσον αφορά την ένταξη των ΑμεΑ στην αγορά εργασίας, η χώρα μας υιοθέτησε το μοντέλο των αναγκαστικών τοποθετήσεων σε θέσεις εργασίας. Αναλυτικότερα, και αναφορικά με τις προσλήψεις σε φορείς του ιδιωτικού και του ευρύτερου δημόσιου τομέα, το άρθρο 2 του Ν. 2643/98 ορίζει ότι «επιχειρήσεις ή εκμεταλλέυσεις, ελληνικές ή ξένες, που λειτουργούν σην Ελλάδα με οποιαδήποτε μορφή και οι φορείς του δημοσίου τομέα, καθώς και οι θυγατρικές τους εταιρείες, εφόσον απασχολούν προσωπικό πάνω από 50 άτομα, υποχρεούνται να προσλαμβάνουν προστατευόμενα άτομα του άρθρου 1 σε ποσοστό 8% επί του συνόλου του προσωπικού της επιχείρησης, της εκμετάλλευσης ή του φορέα». Στο ίδιο μήκος κύματος κυμαίνονται και οι προσλήψεις ή οι διορισμοί στις δημόσιες υπηρεσίες, Ν.Π.Δ.Δ. και Ο.Τ.Α., όπως αυτές προβλέπονται στο άρθρο 3 του νόμου : «Οι δημόσιες υηρεσίες, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.), κάθε βαθμίδας, υποχρεούνται να διορίζουν ή να προσλαμβάνουν πρόσωπα προστατευόμενα από το άρθρο 1, χωρίς διαγωνισμό ή επιλογή, με σειρά προτεραιότητας και σε θέσεις που αντιστοιχούν στο 5% των θέσεων που προκηρύσσονται κάθε φορά». Ο νόμος ορίζει και τις διοικητικές κυρώσεις (άρθρο 12) που θα υποστούν οι επιχειρήσεις εφόσον δεν τηρούνται οι παραπάνω διατάξεις.

Η θέσπιση του εν λόγω κανονιστικού πλαισίου για τον τομέα της απασχόλησης των ΑμεΑ, παρότι υπήρξε ένα θετικό βήμα, δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει επαρκώς το πρόβλημα του αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία από την αγορά εργασίας, το οποίο έχει προσλάβει εκρηκτικές διαστάσεις τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, αλλά και εκτιμήσεις του ΟΑΕΔ, τα ΑμεΑ που εργάζονται έχουν έξι φορές περισσότερες πιθανότητες να καταστούν άνεργοι σε σχέση με το γενικό πληθυσμό.

Για τους παραπάνω λόγους προτείνουμε τα εξής για την καλυτέρευση των συνθηκών των ΑμεΑ στο χώρο της απασχόλησης:

1. Ριζική αναμόρφωση του Ν. 2643/98, ώστε να αναφέρεται αποκλειστικά στην απασχόληση των αναπήρων και διατήρηση της υποχρεωτικότητας του νόμου, καθώς και επιβολή αυστηρών και ποινικών κυρώσεων στους παραβάτες. Διότι η ελληνική πολιτεία αναγκάζει μεν τις επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν ένα συγκεκριμένο ποσοστό προστατευόμενων ατόμων, αλλά εφόσον ο νόμος 2643/98 δεν αφορά μόνο τα άτομα με αναπηρία έχουν το δικαίωμα οι εργοδότες να συμπληρώνουν το 8% των προστατευόμενων υπαλλήλων με άλλες κοινωνικά ευπαθείς ομάδες, όπως για παράδειγμα οι πολύτεκνοι. Με την παραπάνω πρόταση τα άτομα με αναπηρία θα έχουν περισσότερες πιθανότητες απόκτησης μιας θέσης εργασίας.

2. Οι διατάξεις του Ν. 2643/98 περί προστατευόμενης εργασίας να επεκταθούν σε όσους έχουν τέκνο ή αδελφό ή σύζυγο ή γονέα με ποσοστό αναπηρίας 80% και άνω, εξαιτίας βαριών ψυχικών και σωματικών προβλημάτων. Διότι τη μεγαλύτερη δυσκολία ένταξης στην αγορά εργασίας την αντιμετωπίζουν τα άτομα με βαριές αναπηρίες και πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης όπως, για παράδειγμα, τα άτομα που πάσχουν από νοητική υστέρηση ή αυτισμό. Και, εκτός από το ίδιο το άτομο με αναπηρία, το ποσοστό ανεργίας πλήττει και τις οικογένειες των ατόμων που έχουν κάποιας μορφής αναπηρία. Πιο συγκεκριμένα, πολλές φορές οι μητέρες ή τα αδέλφια ή οι σύζυγοι ατόμων με βαριά αναπηρία αναγκάζονται να μείνουν εκτός αγοράς εργασίας για να βοηθήσουν τα άτομα με αναπηρία, γεγονός το οποίο έχει ως συνέπεια τη μείωση του οικογενειακού εισοδήματος και κατ’ επέκταση την ενδυνάμωση της απειλής της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

3. Οι δημόσιες πολιτικές που εφαρμόζονται αδυνατούν να συνδυάσουν την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τον επαγγελματικό προσανατολισμό ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για εύρεση εργασίας από τα ΑμεΑ. Γι’ αυτό προτείνουμε την ίδρυση Ειδικών Επαγγελματικών Εργαστηρίων τα οποία θα έχουν ως στόχο την εκμάθηση μιας δραστηριότητας και παράλληλα την απασχόληση όσων για οποιοδήποτε λόγο αδυνατούν να φοιτήσουν στη δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στην πρόταση αυτή συνεπικουρεί και το γεγονός ότι μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των ατόμων με αναπηρία λαμβάνει πανεπιστημιακή και τεχνολογική εκπαίδευση, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα τον άνισο ανταγωνισμό των ατόμων αυτών με τον υπόλοιπο πληθυσμό για μία θέση εργασίας.

4. Σημαντική επίσης αιτία της ανεργίας αποτελεί η κοινωνική προκατάληψη που συνεχίζει να αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας. Ειδικότερα, οι εργοδότες διστάζουν να συμπεριλάβουν ΑμεΑ στο δυναμικό των εταιριών τους για λόγους όπως: ο φόβος για αρνητική κριτική από τους πελάτες, ο φόβος για αδυναμία άσκησης καθηκόντων κ.ο.κ. Γι’ αυτό προτείνουμε την ενίσχυση των κινήτρων για πρόσληψη ΑμεΑ από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η απαλλαγή του εργοδότη από την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών για την πρόσληψη ατόμων με αναπηρία είναι ένα κίνητρο που μπορεί να παράσχει το κράτος στους εργοδότες με σκοπό να καταπολεμηθεί η ανεργία στα ΑμεΑ.

5. Οι δημόσιες πολιτικές αναφορικά με την απασχόληση των ΑμεΑ δεν λαμβάνουν υπόψη τα στοιχεία ανομοιογένειας που εμφανίζει στο εσωτερικό της αυτή η ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα. Οι εμπειρίες των ατόμων με αναπηρία στην απασχόληση ποικίλλουν λόγω κυρίως μιας ευρείας κλίμακας διαφορετικών δεξιοτήτων, δυνατοτήτων, αλλά και αναγκών. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της διαφορετικότητας της αναπηρίας που παρουσιάζουν τα άτομα με αναπηρία και για το λόγο αυτό καθεμία κατηγορία πρέπει να εξετάζεται εξειδικευμένα και συγκεκριμένα. Έτσι, προτείνουμε να υπάρξει παροχή κινήτρων για την αυτοαπασχόληση και επιχειρηματικότητα των ΑμεΑ, ώστε το κάθε άτομο να μπορεί να απασχολείται ανάλογα με το βαθμό αναπηρίας του. Τα κίνητρα αυτά μπορεί να είναι επιδότηση για δημιουργία επιχείρησης από άτομα με αναπηρία, παροχή συμβούλου επιχειρηματικότητας, καθώς και θέσπιση του αφορολόγητου των κερδών μιας επιχείρησης για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Πιστεύουμε ότι αν δοθεί αυτή η δυνατότητα στα ΑμεΑ, θα υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησής τους.

Τέλος, η ανεπάρκεια των κατάλληλων υποδομών που θα επιτρέπουν στα ΑμεΑ να μετακινούνται με ευκολία και ασφάλεια συμβάλλει στα υψηλά ποσοστά ανεργίας. Η προσβασιμότητα στους δρόμους, στα κτίρια και σε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς είναι αναγκαία για να μπορέσει το άτομο να αποτελεί μέρος του εργατικού δυναμικού της χώρας.